راهنمای جامع اسکریپت‌نویسی در لینوکس: از مبتدی تا حرفه‌ای

اسکریپت چیست؟

یک اسکریپت فایلی متنی حاوی دنباله‌ای از دستورات است که توسط یک مفسر (مانند Bash) اجرا میشود. اسکریپت‌ها نیازی به کامپایل ندارند و مستقیماً اجرا می‌شوند.

انتخاب مفسر مناسب

رایج‌ترین مفسر در لینوکس، Bash (Bourne Again SHell) است. برای اسکریپتهای ساده، از خط اول زیر استفاده کنید:

#!/bin/bash

این خط به سیستم می‌گوید که از Bash برای اجرای اسکریپت استفاده کند.

ایجاد اولین اسکریپت

1. یک فایل جدید ایجاد کنید:

   nano first_script.sh

2. محتوای زیر را در آن قرار دهید:

   #!/bin/bash
   echo "Hello, World!"

3. فایل را executable کنید:

   chmod +x first_script.sh

4. اسکریپت را اجرا کنید:

   ./first_script.sh

متغیرها 

• تعریف متغیر:

name="John"
age=30

• استفاده از متغیر:

echo "My name is $name and I am $age years old."

دریافت ورودی از کاربر

• خواندن ورودی:

echo "Enter your name:"
read username
echo "Hello, $username!"

 عملگرهای محاسباتی

#!/bin/bash
a=10
b=5
# جمع
echo $((a + b))    # خروجی: 15
echo $(expr $a + $b)

ساختارهای شرطی

• شرط ساده if:

if [ $age -ge 18 ]; then
    echo "You are an adult."
else
    echo "You are a minor."
fi

• عملگرهای مقایسهای:

  • -eq: برابر

  • -ne: نامساوی

  • -lt: کمتر از

  • -gt: بیشتر از

  • -ge: بزرگتر یا مساوی

حلقه‌ها

• حلقه for:

for i in {1..5}; do
    echo "Number: $i"
done

• حلقه while:

count=1
while [ $count -le 5 ]; do
    echo "Count: $count"
  ((count++))
done

اسکریپت‌نویسی پیشرفته

کار با آرگومانها

• آرگومانهای خط فرمان:

#!/bin/bash
echo "Script name: $0"
echo "First argument: $1"
echo "Second argument: $2"
echo "All arguments: $@"
echo "Number of arguments: $#"

توابع

• تعریف و فراخوانی تابع:

#!/bin/bash

greet() {
    local name=$1
    echo "Hello, $name!"
}

greet "Alice"
greet "Bob"

مدیریت خطاها

• خروجی در صورت خطا:

#!/bin/bash
set -e  # در اولین خطا اسکریپت متوقف میشود

# یا برای خطای خاص:
command || { echo "Command failed"; exit 1; }

کار با فایلها و دایرکتوری‌ها

#!/bin/bash

# بررسی وجود فایل
if [ -f "/path/to/file" ]; then
    echo "File exists."
fi

# بررسی وجود دایرکتوری
if [ -d "/path/to/directory" ]; then
    echo "Directory exists."
fi

# خواندن از فایل
while IFS= read -r line; do
    echo "Line: $line"
done < "file.txt"

ابزارهای مفید برای اسکریپت‌نویسی

دستورات پرکاربرد

• grep: جستجوی متن

grep "pattern" file.txt

• sed: ویرایش متن

sed 's/old/new/g' file.txt

• awk: پردازش متن پیشرفته

awk '{print $1}' file.txt

• find: جستجوی فایل

find /path -name "*.txt"

دیباگ کردن اسکریپت

• فعال کردن حالت دیباگ:

#!/bin/bash -x  # نمایش تمام دستورات
# یا در داخل اسکریپت:
set -x  # شروع دیباگ
set +x  # پایان دیباگ

مثالهای عملی

اسکریپت پشتیبان‌گیری

#!/bin/bash

# اسکریپت پشتیبان‌گیری ساده
BACKUP_DIR="/home/backup"
SOURCE_DIR="/home/user/documents"
DATE=$(date +%Y%m%d_%H%M%S)

tar -czf "$BACKUP_DIR/backup_$DATE.tar.gz" "$SOURCE_DIR"
echo "Backup completed: backup_$DATE.tar.gz"

مثال ۲: مانیتورینگ منابع سیستم

#!/bin/bash

# مانیتورینگ استفاده از CPU و Memory
echo "=== System Resources ==="
echo "CPU Usage: $(top -bn1 | grep "Cpu(s)" | awk '{print $2}')%"
echo "Memory Usage: $(free -h | grep Mem | awk '{print $3 "/" $2}')"
echo "Disk Usage:"
df -h / | awk 'NR==2 {print $3 " used out of " $2}'

مثال ۳: مدیریت کاربران

#!/bin/bash

# اسکریپت ایجاد کاربر
if [ $(id -u) -ne 0 ]; then
    echo "This script must be run as root"
    exit 1
fi

read -p "Enter username: " username
read -s -p "Enter password: " password

useradd -m $username
echo "$username:$password" | chpasswd
echo "User $username created successfully"

بهترین روش‌ها

امنیت

• از set -e برای توقف در صورت خطا استفاده کنید

• از set -u برای تشخیص متغیرهای تعریف نشده

• از quoting برای جلوگیری از حملات تزریق استفاده کنید: "$variable"

قابلیت نگهداری

• کامنت‌گذاری مناسب

• استفاده از نام‌های معنادار برای متغیرها

• تقسیم اسکریپت‌های پیچیده به ماژول‌های کوچک

قابلیت حمل

• از دستورات استاندارد POSIX استفاده کنید

• از مسیرهای مطلق خودداری کنید

• وابستگی‌ها را چک کنید

نتیجه‌گیری

اسکریپت‌نویسی در لینوکس مهارتی است که با تمرین و experimentation بهبود می‌یابد. با تسلط بر مفاهیم پایه و سپس یادگیری تکنیک‌های پیشرفته، میتوانید اسکریپت‌های قدرتمندی برای خودکارسازی کارهای روزمره بنویسید.

همیشه اسکریپت‌های خود را در محیط تست آزمایش کنید و اصول امنیتی را رعایت کنید. جامعه لینوکس منبع عظیمی از مثال‌ها و راهنماهاست - از آنها استفاده کنید!