تفاوت FXO و FXS چیست؟ راهنمای کامل درگاه‌های تلفنی و کاربرد آن‌ها در سیستم‌های VoIP

مقدمه — چرا FXO و FXS مهم‌اند؟

دو نوع پورت بسیار رایج در این زمینه وجود دارد:

• FXS — مخفف Foreign Exchange Subscriber

• FXO — مخفف Foreign Exchange Office

در واقع، این دو پورت مکمل یکدیگرند و در بسیاری از سیستم‌های تلفنی یکی باید «فرستنده» باشد و دیگری «گیرنده». اگر فقط یکی از آن‌ها باشد، ارتباط درست برقرار نمی‌شود.

در ادامه به تعریف، عملکرد، تفاوت‌ها، مثال‌ها و کاربرد FXO و FXS می‌پردازم.

تعریف‌ها — FXO و FXS چیستند؟

FXS — Foreign Exchange Subscriber

• پورت FXS همان منبع خدمات تلفن است. یعنی این پورت ولتاژ تلفن، زنگ تلفن، تون شماره‌گیری (dial tone) و جریان برق لازم برای دستگاه تلفن را فراهم می‌کند.

• وقتی تلفن را از روی “آویزان بودن” به “بر داشتن گوشی” می‌بری، سیگنال «off-hook» ایجاد می‌شود، و FXS تشخیص می‌دهد که باید تون شماره‌گیری را بفروشد.

• دستگاه‌هایی مثل گیت‌وی FXS، مودم آنالوگ، یا برخی کارت‌های تلفنی (برای استفاده از تلفن‌های آنالوگ در شبکه VoIP) دارای پورت FXS هستند.

به زبان ساده‌تر: FXS مثل پریز تلفن روی دیوار است؛ پریز برق دارد و هنگامی که شما گوشی تلفن را به آن وصل می‌کنی، خدمات تلفن را به گوشی ارائه می‌دهد.

FXO — Foreign Exchange Office

• پورت FXO دستگاهی است که خدمت تلفنی را دریافت می‌کند. یعنی دستگاه تلفن، فکس یا مودم شما از طریق پورت FXO به شبکه تلفن متصل می‌شود.

• وقتی به تلفن وصل می‌شوید، دستگاه FXO “گوشی را برمی‌دارد” و سیگنال off-hook ارسال می‌کند تا خدمات تلفن از طرف FXS فعال شود.

• در واقع FXO شبیه دستگاه تلفنی است که پریز تلفن را “درک” می‌کند. اگر پریز زنگ بزند (یعنی FXS ولتاژ زنگ می‌فرستد)، FXO آن را تشخیص می‌دهد و تلفن شما به صدا درمی‌آید.

می‌توان گفت: FXS همیشه “خدمات” ارائه می‌دهد، و FXO آن را مصرف می‌کند.

چگونه FXO و FXS با هم کار می‌کنند؟

برای اینکه سیستم تلفنی کار کند، همیشه باید یک سمت FXS و یک سمت FXO وجود داشته باشد. اگر دو پورت FXS یا دو پورت FXO را مستقیماً به هم متصل کنی، کاری انجام نمی‌شود یا سیستم به درستی کار نخواهد کرد.

مثال ساده

• تلفن آنالوگ شما (دارای پورت FXO) را به یک مودم یا گیت‌وی که دارای پورت FXS است وصل می‌کنی.

• وقتی گوشی تلفن را برمی‌داری، FXO (تلفن) به FXS می‌گوید off-hook، و FXS تون شماره‌گیری را ارسال می‌کند.

• وقتی خط بیرونی زنگ می‌زند، FXS ولتاژ زنگ ارسال می‌کند، FXO آن را تشخیص می‌دهد تا تلفن زنگ بخورد.

• اگر گوشی را قطع کنی، FXO به FXS پیام on-hook می‌دهد و FXS قطع تماس را انجام می‌دهد.

در سیستم VoIP (تلفن روی بستر اینترنت) نیز همین اصل برقرار است: اگر بخواهی تلفن آنالوگ را به سیستم VoIP متصل کنی، باید از گیت‌وی‌های FXS یا FXO استفاده کنی.

کاربردها در سیستم‌های تلفنی و VoIP

FXO و FXS بیشتر در شرایطی به کار می‌آیند که می‌خواهی بین دنیای تلفن آنالوگ و دنیای VoIP ارتباط برقرار کنی. در زیر چند کاربرد رایج را می‌بینی:

مثلاً اگر سازمانی هنوز فکس یا تلفن آنالوگ دارد ولی می‌خواهد تلفن‌های جدیدش تحت VoIP باشند، می‌تواند با گیت‌وی FXS تلفن آنالوگ را به سیستم VoIP متصل کند.

تفاوت‌های کلیدی FXO و FXS

در اینجا تفاوت‌ها را بصورت مقایسه‌ای بیان می‌کنم:

یک جمله ساده برای یادگیری:

• FXS سرویس می‌دهد

• FXO سرویس می‌گیرد

نکات فنی و مسائل رایج

در پیاده‌سازی واقعی، چند نکته فنی مهم وجود دارد:

1. ولتاژ زنگ (Ring Voltage)
   FXS باید ولتاژ زنگ مناسبی ارسال کند (معمولاً حدود ۶۵ تا ۹۰ ولت AC) تا تلفن بتواند زنگ بخورد.

2. قطعی تماس (Disconnect / On-hook detection)
   باید مکانیزم تشخیص قطع تماس وجود داشته باشد تا وقتی تلفن آویخته می‌شود، تماس متوقف شود.

3. سیگنال‌دهی تون و سیگنال‌های DTMF
   از سیگنال‌های DTMF یا سیگنال‌های ثانویه دیگر برای انتقال شماره‌گیری یا کنترل تماس‌ها استفاده می‌شود.

4. سفارشی‌سازی برای کشورها
   استانداردها در کشورهای مختلف متفاوت است (ولتاژها، سیم‌بندی، سیگنال شهری)؛ تجهیزات باید با استاندارد کشور منطبق باشند.

5. تداخل پورت‌ها
   اگر اشتباه پورت‌ها وصل شوند (مثلاً FXS به FXS یا FXO به FXO)، سیستم کار نخواهد کرد.

مثال عملی برای شما

فرض کن یک دفتر داری که هم چند تلفن آنالوگ دارد و هم می‌خواهد سیستم VoIP راه‌اندازی کند:

• برای هر تلفن آنالوگ از یک پورت FXS روی گیت‌وی استفاده می‌کنی، چون تلفن (FXO) به آن وصل خواهد شد.

• همچنین، برای اتصال به خط شهری، از پورت FXO استفاده می‌کنی تا سیستم VoIP بتواند تماس‌های شهری را برقرار کند یا دریافت کند.

• در نتیجه، سیستم تو هر دو جهت (داخلی ↔ بیرون) می‌تواند کار کند.